ام البنین بانوی مرد آفرین مهربان

 

اطلاعاتی در مورد حضرت ام البنین

 

سیزدهم جمادی‏ الثانی، یادآور روزی غم ‏انگیز است؛ روزی که در آن مادری فداکار و بانویی با

عظمت از تبار دلاوران، به سوی معبود پر کشید.

ام البنین، مادر پسرانِ علی علیه‏السلام، بعد از عمری تلاش، شکیبایی و استقامتْ با اهدای

چهار فرزند رشید به پیش‏گاه مولایش، حسین بن علی علیه‏السلام ، با دلی مالامال از محبت

و عشق، راهی دیار دوست شد و در بقیع، آرام‏گاهِ خوبان، در جوار دیگر فرزند زهرا علیهاالسلام 

برای همیشه رحل اقامت افکند.

نام و مشخصات


نامش فاطمه و کنیه‏ اش امُّ البنین (مادر پسران) است. پدرش حِزام، و مادرش ثمامه یا لیلاست.

همسرش علی‏بن ابی‏طالب علیه ‏السلام و فرزندانش عباس علیه ‏السلام ، عبداللّه‏، جعفر و عثمان

هستند که هر چهار نفرْ در سرزمین کربلا و در رکاب امام حسین علیه‏السلام به شهادت رسیدند.

آرام‏گاه وی در مدینه منوّره و قبرستان بقیع است.


ولادت ام البنین علیهاالسلام


در مورد تاریخ دقیق ولادت حضرت ام ‏البنین اطلاعی در دست نیست و تاریخ‏نگارانْ سال ولادت

او را ثبت نکرده‏اند، ولی یاد آور شده‏اند که تولد پسر بزرگ ایشان،حضرت ابوالفضل

علیه ‏السلام ، در سال ۲۶ ق اتفاق افتاده است.

برخی از تاریخ‏نگارانْ زمان ولادت ایشان را در حدود پنج سال پس از هجرت تخمین می‏زنند.


بانویی از تبار دلاوران عرب


تاریخ گواهی می‏دهد که پدران و داییان حضرت ام‏البنین از دلیران عربِ پیش از اسلام بوده و از

آن‏ها به هنگام نبرد، دلیرْمردی‏های فراوانی نقل شده است که در عین شجاعتْ بزرگ و پیشوای

قوم خود نیز بوده‏ اند، آن‏چنان که حاکمان زمانْ در برابرشان سرتسلیم فرود می‏آورند. اینان

همانان هستند که عقیل ـ نسبْ‏ شناس بزرگ عرب و برادر علی علیه‏السلام ـ به امیرالمؤمنین

علیه‏السلام گفت:

«در میان عرب از پدرانش شجاع‏تر و قهرمان‏تر یافت نمی‏شود».


انتخاب ام البنین علیهاالسلام برای همسری علی علیه‏السلام


بعد از شهادت فاطمه زهرا علیهاالسلام ، علی بن ابی‏طالب علیه‏السلام برادرش عقیل را ـ که

آشنا به علم نسب‏شناسی عرب بود ـ فرا خواند و از او خواست که برایش همسری از تبار

دلاوران برگزیند تا پسر دلیری برای مولا به ارمغان آورد.

عقیل، فاطمه کلابیه را برای حضرت برگزید که قبیله و خاندانش، بنی کِلاب، در شجاعت

بی‏مانند بودند، و حضرت علی علیه‏السلام نیز این انتخاب را پسندید.


خواستگاری از ام البنین علیهاالسلام

بعد از این که عقیل شجره‏نامه‏های اَعراب را بررسی و ام‏البنین را انتخاب کرد، حضرت علی

علیه‏السلام ،او را نزد پدر ام‏البنین فرستاد. پدرخشنود از این وصلت مبارک، نزد دختر خود

شتافت و موضوع را در میان گذاشت. ام البنین نیز با سربلندی و افتخارْ پاسخ مثبت داد و

پیوندی همیشگی بین وی و مولای متقیان علی بن ابی‏طالب علیه‏السلام برقرار شد.

امام علی علیه‏السلام ، در همسرش عقلی سترگ، ایمانی استوار، آدابی والا و صفاتی

نیکو مشاهده کرد و او را گرامی داشت و از صمیم قلب در حفظ حُرمت او کوشید.


اولین روز زندگی مشترک

روز اولی که ام البنین علیهاالسلام پا در خانه علی علیه‏السلام گذاشت، حسن و حسین

علیهماالسلام مریض بوده و در بستر افتاده بودند. عروس تازه ابوطالب، به محض آن‏که

وارد خانه شد، خود را به بالین آن دو عزیز عالم وجود رسانید و هم‏چون مادری مهربان به

دلجویی و پرستاری آنان پرداخت.

وقتی غمِ زهرا، شد همدم مولا ***  تو آمدی ای گل، در خانه گل‏ها
بر دربِ حریمِ، کاشانه نشستی *** یعنی که کنیزِ، این خانه تو هستی

تغییر نام


فاطمه کلابیه، بعد از گذشت مدتی از زندگی مشترک با علی علیه‏السلام ، به امیرالمؤمنین

پیشنهاد کرد که به جای «فاطمه»، که اسم قبلی و اصلی وی بوده، او را ام البنین صدا زند

تا فرزندان حضرت زهرا علیهاالسلام از ذکر نام اصلی او توسط پدرشان، به یاد مادر خویش،

فاطمه زهرا علیهاالسلام نیفتند و در نتیجه، خاطرات گذشته، در ذهن آن‏ها تداعی نگردد و رنج

بی‏مادری آن‏ها را آزار ندهد.


محبت بی‏دریغ ام البنین علیه‏السلام به فرزندان زهرا علیهاالسلام

ام ‏البنین بر آن بود که، در زندگی جای خالی حضرت زهرا علیهاالسلام را برای فرزندان ایشان

پر کند؛ مادری که در اوج شکوفایی پژمرده شد و آتش به جان فرزندان خردسال زد: فرزندان

فاطمه زهرا علیهاالسلام در وجود این بانوی پارسا، مادر خود را می‏دیدند و رنج فقدانِ مادر را

کمتر احساس می‏ کردند.

ام‏ البنین علیهاالسلام ، فرزندان دختر گرامی رسول خدا صلی‏ الله‏ علیه ‏و‏آله را بر فرزندان خود

مقدّم می‏ داشت و بخش عمده محبت و علاقه خود را متوجه آنان می‏کرد و آن را فریضه‏ای

دینی می‏ شمرد؛ زیرا خداوند متعال در کتاب خود، همگان را به محبت آنان دستور داده است.


فرزندان ام‏ البنین علیهاالسلام

ثمره زندگی مشترک ام البنین علیهاالسلام با حضرت علی علیه‏السلام ، چهار پسر بود که به

دلیل داشتن همین پسران، او را ام‏البنین، یعنی مادر پسران می‏خواندند. نام فرزندان ایشان به

ترتیب عبارتند از: قمربنی‏هاشم حضرت ابوالفضل العباس علیه‏السلام ، عبداللّه‏، جعفر و عثمان.

فرزندان ام البنین همگی در کربلا به شهادت رسیدند و نسل ایشان از طریق عُبیداللّه‏ فرزند

حضرت ابوالفضل علیه‏السلام ادامه یافت.


مادر چهار شهید


با شهادت چهار فرزند ام‏ البنین علیهاالسلام در کربلا، این بانوی شکیبا، به افتخار مادر شهیدان

بودن نائل آمد و درکنار همسر شهید بودن، افتخاری دیگر بر صفحه افتخاراتش افزوده شد.

وقتی خبر شهادت فرزندانش به او رسید، سرشک اشک از دیده فرو ریخت و با روحیه‏ای قوی

در اشعاری گفت: «ای کسی که فرزند رشیدم عباس را دیدی که همانند پدرش بر دشمنان

تاخت، فرزندان علی علیه‏السلام همه شیران بیشه شجاعتند. شنیده‏ ام بر سر عباس عمود

آهنین زدند، در حالی که دست‏هایش را قطع کرده بودند؛ اگر دست در بدن پسرم بود، چه

کسی می‏توانست نزد او آید و با او بجنگد؟»


فرزندانم به فدای حسین علیه‏السلام


ام‏ البنین بَشیر را دید که فرستاده امام سجاد علیه‏السلام بود و به مدینه آمده بود تا مردم را از

ماجرای کربلا و بازگشت کاروان امام حسین علیه‏السلام با خبر سازد. به او فرمود: ای بشیر!

از امام حسین علیه‏السلام چه خبر داری؟ بشیر گفت: خدا به تو صبر دهد که عباس تو کشته

گردید. ام‏البنین فرمود: از حسین علیه‏السلام مرا خبر ده!

بشیر خبر شهادت بقیه فرزندان او را هم اعلام کرد، ولی ام‏ البنین پیوسته از امام حسین

علیه‏السلام خبر می‏ گرفت و می‏ گفت: فرزندان من و آن‏چه در زیر آسمان است، فدای

حسینم باد.

چون بشیر خبر شهادت امام حسین علیه‏السلام را به آن حضرت داد، صیحه‏ای کشید و گفت:

ای بشیر! رگ قلبم را پاره کردی و سپس صدا به ناله و شیون بلند کرد.

این علاقه او به امام حسین علیه‏السلام دلیل کمال معنویت اوست که آن همه ایثار را در راه

مقام ولایت فراموش کرد و تنها از رهبرش سخن به میان آورد.


ام البنین، پاسدار خاطره عاشور


از ویژگی‏های بسیار مهم ام البنین، توجه به زمان و مسائل مربوط به آن است. وی پس از واقعه

عاشورا، از مرثیه‏ خوانی و نوحه‏سرایی استفاده کرده تا ندای مظلومیت کربلاییان را به گوش

نسل‏های آینده برساند. ایشان هر روز به همراه پسرِ حضرت عباس علیه‏السلام ، عبیداللّه‏ که

همراه مادرش در کربلا حضور داشت و سند زنده‏ای برای بیان وقایع عاشورا بود، به بقیع

می‏ رفت و نوحه می‏خواند.

او با این اشعار، هم حماسه کربلا را بازگو و هم در قالب عزاداریْ به حکومت وقت نوعی

اعتراض می‏ کرد و مردم را که اطراف او جمع می‏ شدند، از جنایات بنی‏ امیه، آگاه

می‏ نمود.


سفارش به دفاع از ولایت


هنگامی که امام حسین علیه‏السلام آهنگ ترک مدینه و تشرف برای حج و به دنبال آنْ هجرت

به سوی عراق کرد، ام البنین علیهاالسلام به همراهان امام حسین علیه‏السلام چنین سفارش

می‏ کرد: «چشم و دل مولایم امام حسین علیه‏السلام و فرمان‏بردار او باشید».


ام ‏البنین علیهاالسلام ، واسطه فیض الهی


ام‏البنین، همسر علی علیه‏السلام و مادر سردار کربلا، نزد مسلمانان جایگاهی ویژه دارد،

چون نزد خداوند از مقام و منزلتی والا برخودار است، و این مقامْ به واسطه تقدیم خالصانه

فرزندان در راه خدا و استواری و عبودیت ایشان است. از این‏رو، مؤمنانِ حاجت‏مند و دردمند او

را به درگاه حضرت باری تعالی شفیع و واسطه قرار می‏دهند، و غم واندوهشان را با زیارت

مزار آن بانو می‏زدایند.


اهل بیت علیهم‏السلام و ام البنین علیهاالسلام

محبت بی‏شائبه ام البنین در حق فرزندان رسول خدا صلی‏ الله‏ علیه ‏و‏آله و فداکاری فرزندان

وی در راه سیدالشهدا، در تاریخ بی‏پاسخ نماند. اهل بیت علیهم‏السلام هم در احترام

و بزرگ‏داشت وی کوشیدند و بسیار از او قدردانی کرده، او را سپاس گفتند.

زینب کبری علیهاالسلام پس از رسیدن به مدینه، به محضرش شتافت و شهادت فرزندانش

را به او تسلیت گفت. ایشان هم‏چنین در مناسبت‏های دیگر مثل عیدها، برای ادای احترام، به

محضر ام البنین علیهاالسلام مشرّف می‏شد.


سخن بزرگان در بیان فضایل ام‏البنین علیهاالسلام

عالم جلیل‏القدر، زین‏الدین عاملی، شهید ثانی درباره حضرت ام‏البنین علیهاالسلام می‏گوید:

«ام‏البنین از بانوان با معرفت و پر فضیلت بود. نسبت به خاندان نبوت، محبت و دلبستگی

خالص و شدید داشت و خود را وقف خدمت به آن‏ها کرده بود. خاندان نبوت نیز برای او جایگاه

والایی قائل بودند و به او احترام ویژه می‏گذاشتند.» هم‏چنین علامه سید محسن امین می‏ گوید:

«ام البنین علیهاالسلام ، شاعری خوش‏بیان و از خانواده‏ای اصیل و شجاع بود.» علی محمد

علی دُخَیِّل، نویسنده معاصر عرب در وصف این بانوی بزرگوار می‏نویسد: «عظمت این زن

(ام البنین) در آن‏جا آشکار می‏شود که وقتی خبر شهادت فرزندانش را به او می‏دهند، به آن

توجه نمی‏ کند، بلکه از سلامت حضرت امام حسین علیه‏السلام می‏پرسد؛ گویی

امام حسین علیه‏السلام فرزندِ  اوست نه آنان».


روزهای آخر

زندگی سراسر مهر و عاطفه و مبارزه ام‏البنین علیهاالسلام ، رو به پایان بود. او به عنوان همسر

شهید،رسالت خویش را به خوبی به پایان رسانید و فرزندانی تربیت کرد که فداییِ ولایت و

امامت بودند.

او، بعد از زینب کبری علیهاالسلام دار فانی را وداع گفت، ولی تاریخ‏نگاران سال ارتحال او را

متفاوت نگاشته ‏اند، به طوری که عده‏ای آن را سال ۷۰ ق بیان کرده‏اند و عده دیگری تاریخ

وفات آن مادر فداکار را، سیزدهم جمادی الثانی سال ۶۴ ق دانسته‏اند که نظر دوم از شهرت

بیشتری برخوردار است. ام‏البنین را در بقیع، در جوار امام حسن مجتبی علیه‏السلام ،

فاطمه بنت اسد علیهاالسلام و دیگر شخصیت‏های اسلامیِ مدفون در آن‏جا به خاک سپردند.


در رثای ام البنین علیهاالسلام

این‏جا مزار فاطمه (علیهاالسلام) ، ام البنین است ***یا مادری غم‏دیده مدفون زمین است

این‏جا نهاده سر به خاک غربت و غم        ***     مظلومه‏ای کز مرگ گل‏هایش غمین است

در دامنش پرورده سرداری چو عباس       ***         آری چنین زن، مادری شیرآفرین است

شد جان او آزرده از رنج زمانه               ***     بر سینه‏اش چون لاله داغی آتشین است


 

بخشی از زیارت نامه ام البنین علیهاالسلام

سلام بر تو ای همسر جانشین رسول اللّه‏ علیه‏السلام ؛

سلام بر تو که محبوب زهرایی؛

سلام بر تو ای مادر ماه‏های درخشان؛

خدا و رسولش را گواه می‏گیرم که تو با اهدای فرزندانت و قربانی‏کردن آن‏ها در راه آرمان‏های

حسین علیه‏السلام جهاد نمودی؛

گواهی می‏دهم که تو یار و یاور امام علی بن ابی‏طالب علیه‏السلام در سختی‏ها، مشکلات و

مصیبت‏ها بوده‏ای ؛

گواهی می‏دهم که به خوبی از عهده سرپرستی و نگه‏داری فرزندان زهرای اطهر علیهاالسلام

و ادای امانت ایشان برآمدی؛

تو در نزد خداوند از مقام و منزلت بالایی برخورداری؛ سلام بر تو و بر فرزندان شهیدت!

سلام بر مادر پسران

السلام ای گوهر دریای عشق      ***       السلام ای لاله صحرای عشق
السلام ای مظهر صبر و وفا      ***       السلام ای زوجه شیر خدا
السلام ای باغبان لاله‏ها       ***       ای به حیرانت همه آلاله‏ها
خوانده‏ای خود را کنیز فاطمه علیهاالسلام  ***   داده‏ای درس محبت بر همه
جعفرزاده

مادر غریب
کسی که غم به دلش کرده آشیانه منم       ***          شرار درد به جانش کشد زبانه، منم
کسی که مادر خوش‏بخت روزگاران است      ***                 ولیک تیر بلا را بود نشانه، منم
کسی که همسریِ با علی بُود فخرش        ***       ولیک غم زده بر هستی‏اش زبانه، منم
کسی که سیده ام‏البنین بود نامش           ***           ولیک مانده از این نام بی‏نشانه منم
شدم غریب پس از عون و جعفر و عباس       ***       کسی که بار غریبی کشد به شانه منم
کسی که چار پسر بوده حاصل عمرش        ***           که از شهادتشان خورده تازیانه منم
غریب دشتِ بلا را، دریغ مادر نیست          ***       کسی که گریه بر او کرده مادرانه، منم


منبع : صراط

منبع : مسجد حضرت زینب(س)

3 نظر

  1. گروه مارش ابوالفضل العباس محله کرناسیان گروه مارش ابوالفضل العباس محله کرناسیان says:

    سلام وبلاگ ما به روز هست خوشحال میشیم بهمون سر بزنید یا علی

  2. محمد امین کشاورزی محمد امین کشاورزی says:

    مطب عالی بود انشاالله همه باهم بریم زیارتش (عکس مراجع تقلید راکه زده اید اسمشان را زیر تصویر بنویسید)

  3. علی راسخی نیاعلی راسخی نیاsays:

    بسیار مطلبی جالب بود و از ان خیلی چیز ها یاد گرفتم

ارسال نظر برای این مطلب غیر فعال شده است!